Sau hơn hai thập kỷ, Pháp lệnh Dân số 2003 chuẩn bị được thay thế bằng một Luật Dân số hoàn toàn mới. Theo Tờ trình Chính phủ của Bộ Y tế, dự thảo Luật Dân số sẽ được xây dựng trong năm 2025 và trình Quốc hội vào tháng 10 năm 2025.
Việc chuyển đổi từ pháp lệnh sang luật này không chỉ tập trung vào kế hoạch hóa gia đình, mà còn mở rộng ra những vấn đề khác như quyền sinh con, chất lượng dân số, cơ cấu dân số, thích ứng với già hóa dân số và giảm thiểu mất cân bằng giới tính khi sinh.
I. Tại sao cần thay thế Pháp lệnh Dân số 2003?
Tính đến nay, Pháp lệnh Dân số 06/2003/PL-UBTVQH11 vẫn là văn bản điều chỉnh các vấn đề liên quan đến sinh sản, kế hoạch hóa gia đình, cũng như cơ cấu và chất lượng dân số. Tuy nhiên, sau hơn 22 năm, nhiều nội dung của pháp lệnh đã trở nên lỗi thời và không còn phù hợp với bối cảnh hiện tại.
1.1. Mất cân đối với Hiến pháp và các luật chuyên ngành
Dự thảo Tờ trình chỉ ra rằng Pháp lệnh Dân số được ban hành trước Hiến pháp 2013 và không phản ánh toàn bộ quyền con người trong lĩnh vực dân số, đặc biệt là quyền sinh con và quyền lựa chọn số con. Những nội dung này cần được điều chỉnh cho phù hợp hơn với luật pháp hiện hành như luật Hôn nhân và gia đình, luật Bảo hiểm xã hội và nhiều văn bản khác.
1.2. Không còn đủ khả năng điều chỉnh thực tiễn dân số
Tình hình dân số đã có nhiều biến chuyển so với năm 2003, trong đó một số vấn đề nổi bật bao gồm:
- Mức sinh thấp và giảm nhanh, dự báo năm 2024 trung bình chỉ còn 1,91 con/phụ nữ, thấp hơn mức sinh thay thế.
- Mất cân bằng giới tính khi sinh nghiêm trọng, với tỷ lệ 111,4 bé trai trên 100 bé gái vào năm 2024.
- Già hóa dân số diễn ra nhanh chóng, trong khi chính sách thích ứng còn chậm.
- Chất lượng dân số chưa cải thiện, đặc biệt ở vùng khó khăn.
II. Dự thảo Luật Dân số có gì mới?
Dự thảo Luật Dân số không chỉ thay thế Pháp lệnh Dân số, mà còn mở rộng sang các vấn đề về cơ cấu, phân bố và chất lượng dân số, cũng như bảo đảm quyền con người trong chính sách dân số.
1. Quyền sinh con và khoảng cách sinh
Một điểm đáng chú ý là dự thảo khẳng định quyền của các cặp vợ chồng trong việc quyết định số con và thời gian sinh con, đảm bảo tính nhân văn và công bằng trong chính sách dân số.
2. Chính sách điều chỉnh mức sinh linh hoạt theo vùng
Dự thảo đề xuất chính sách hỗ trợ sinh đủ hai con tại các địa bàn có mức sinh thấp. Những chính sách bao gồm:
- Kéo dài thời gian nghỉ thai sản lên 7 tháng cho phụ nữ sinh con thứ hai.
- Ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội.
- Hỗ trợ chi phí chăm sóc con nhỏ và học phí.
3. Kiểm soát mất cân bằng giới tính
Để giảm thiểu tình trạng mất cân bằng giới tính khi sinh, dự thảo tiếp tục cấm lựa chọn giới tính thai nhi và đề xuất tăng mức xử phạt vi phạm lên tới 100 triệu đồng.
4. Luật hóa dịch vụ nâng cao chất lượng dân số
Dự thảo quy định các dịch vụ hỗ trợ nâng cao chất lượng dân số như tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân, tầm soát và điều trị trước sinh, cũng như chính sách hỗ trợ cho người dân ở vùng khó khăn.
5. Thích ứng với già hóa dân số
Luật mới định hướng xây dựng hệ thống chính sách chăm sóc người cao tuổi, hỗ trợ mua thẻ bảo hiểm y tế cho người già chưa được bảo hiểm.
III. Dự kiến lộ trình và bước tiếp theo
Theo Tờ trình, Bộ Y tế sẽ tiếp tục hoàn thiện hồ sơ cho dự án Luật Dân số trong năm 2025. Dự thảo sẽ được lấy ý kiến rộng rãi từ các tổ chức xã hội, địa phương và người dân.
Dự kiến, dự án sẽ được trình Quốc hội tại kỳ họp thứ 10 vào tháng 10 năm 2025. Sau khi thông qua, Luật Dân số sẽ thay thế hoàn toàn Pháp lệnh Dân số năm 2003, tạo cơ sở thống nhất và đồng bộ cho công tác quản lý dân số trong giai đoạn mới.
Để tìm hiểu thêm về những nội dung liên quan đến dự thảo luật dân số, bạn có thể truy cập theo liên kết: luật. Chúng tôi sẽ tiếp tục cập nhật thông tin mới nhất về vấn đề này trong các bài viết tiếp theo.
